Thuật ngữ Bát tự (Tứ Trụ)

Bảng thuật ngữ (62)

Bát tự

Hệ thống dự đoán dựa trên tám chữ tạo bởi bốn cặp can chi của năm, tháng, ngày và giờ sinh. Tám chữ này phản ánh sự phân bổ ngũ hành và tương tác khí vận của một người trong suốt cuộc đời mà không mang yếu tố thần bí.

Tứ Trụ

Tên gọi khác của Bát tự, chỉ bốn cột mốc thời gian gồm trụ năm, trụ tháng, trụ ngày và trụ giờ. Mỗi trụ gồm một thiên can ở trên và một địa chi ở dưới, đại diện cho những giai đoạn và khía cạnh đời sống khác nhau.

Thiên can

Mười yếu tố vận hành theo chu kỳ trên trời gồm Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý. Thiên can đại diện cho bề nổi, tính cách bộc lộ ra ngoài và các sự việc dễ thấy trong công việc hay giao tiếp xã hội.

Địa chi

Mười hai nhánh biểu trưng cho chu kỳ mặt đất gồm Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tị, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi. Địa chi phản ánh nội tâm, nền tảng gia đình, nơi cư ngụ và chứa đựng các thiên can tiềm ẩn bên trong gọi là tàng can.

Nhật chủ

Thiên can của trụ ngày sinh, còn gọi là can ngày, đại diện cho bản thân người sở hữu lá số. Mọi phân tích về vượng suy, thập thần, tài lộc hay hôn nhân trong Bát tự đều lấy Nhật chủ làm trung tâm quy chiếu.

Tàng can

Các thiên can ẩn giấu bên trong mỗi địa chi, đại diện cho những nguồn năng lượng tiềm tàng. Một địa chi có thể chứa từ một đến ba can, chia thành bản khí, trung khí và dư khí để tính toán ngũ hành một cách chuẩn xác.

Bản khí

Can tàng chiếm tỷ trọng năng lượng lớn nhất và mạnh nhất trong một địa chi. Ví dụ trong chi Dần thì Giáp là bản khí Mộc, quyết định tính chất cốt lõi của chi đó trước khi xét thêm các khí phụ như Bính hay Mậu.

Thấu can

Hiện tượng một can ẩn giấu trong địa chi xuất hiện công khai trên một trong bốn thiên can của lá số. Can thấu ra ngoài giúp năng lượng tiềm ẩn được bộc lộ rõ rệt, dễ tạo thành cách cục và phát huy vai trò trong sự nghiệp.

Thông căn

Trạng thái thiên can có chỗ dựa ở địa chi phía dưới nhờ gặp chi cùng hành hoặc chứa tàng can tương đồng. Thiên can có gốc thông suốt sẽ vững vàng, giúp bản mệnh tự tin và dễ kiên trì vượt qua khó khăn trong công việc.

Lệnh tháng

Địa chi của trụ tháng sinh, nơi nắm giữ thời khí và quyết định trạng thái vượng suy của cả lá số. Khí của lệnh tháng chi phối mạnh mẽ nguồn năng lượng, xem Nhật chủ sinh vào mùa đó là được trợ lực hay hao tổn.

Đắc lệnh

Tình trạng Nhật chủ sinh vào tháng có ngũ hành cùng loại hoặc sinh dưỡng cho mình, như người can Giáp Mộc sinh tháng Dần Mão. Khi đắc lệnh, bản mệnh nhận được nguồn sinh khí dồi dào, tạo lợi thế lớn để trở thành Thân vượng.

Thân vượng

Trạng thái Nhật chủ nhận được nhiều sinh trợ từ can chi cùng hành hoặc ngũ hành Ấn, có điểm số cao theo quy chuẩn tính toán. Người Thân vượng thường chủ động, kiên định nhưng cần các yếu tố khắc chế để không trở nên độc đoán.

Thân nhược

Trạng thái Nhật chủ bị suy yếu do hao phí năng lượng vào Tài, Quan hoặc Thực Thương theo quy chuẩn tính toán. Người Thân nhược thường nhạy bén, khéo thích nghi nhưng cần sự nâng đỡ từ người thân, bạn bè hoặc đối tác.

Thân cân bằng

Trạng thái lực lượng sinh trợ và tiêu hao Nhật chủ ở mức hài hòa, không quá vượng cũng không quá nhược. Cấu trúc cân bằng giúp bản mệnh dễ duy trì sự ổn định, linh hoạt xử lý các biến cố trong công việc và cuộc sống.

Dụng thần

Ngũ hành then chốt được lựa chọn nhằm cân bằng lại toàn bộ cấu trúc năng lượng của tám chữ. Dụng thần giúp hóa giải xung đột nội tại, khai thông bế tắc và định hướng ngành nghề, lối sống phù hợp nhất cho người xem.

Hỷ thần

Ngũ hành đóng vai trò hỗ trợ, tương sinh và bảo vệ cho Dụng thần khỏi bị tổn hại. Khi gặp các chu kỳ năm hoặc đại vận mang Hỷ thần, công việc làm ăn và các mối quan hệ xã hội thường diễn ra suôn sẻ, thuận lợi.

Kỵ thần

Ngũ hành đối nghịch, gây xung hại hoặc làm suy giảm nghiêm trọng sức mạnh của Dụng thần. Khi năng lượng Kỵ thần tràn ngập, bản mệnh dễ gặp trắc trở trong quản lý tài chính, bất đồng quan điểm gia đình hoặc công việc áp lực.

Cừu thần

Ngũ hành sinh ra Kỵ thần hoặc khắc chế Hỷ thần, gián tiếp gây bất lợi cho sự cân bằng của lá số. Dù không trực tiếp tấn công Dụng thần, sự xuất hiện của Cừu thần vẫn làm suy giảm vận thế và cần được lưu tâm tiết chế.

Nhàn thần

Ngũ hành không mang lại lợi ích rõ rệt nhưng cũng không gây tổn hại trực tiếp đến cấu trúc lá số. Nhàn thần đứng ở vị trí trung gian, tuy nhiên vẫn có thể biến thành trợ lực hoặc trở ngại khi đại vận thay đổi.

Phù ức

Phương pháp chọn dụng thần kinh điển dựa trên nguyên lý bù trừ: Thân vượng thì tìm cách tiết giảm hoặc khắc bớt, Thân nhược thì tìm ngũ hành bồi bổ và nâng đỡ, nhằm đưa tổng thể tám chữ về trạng thái quân bình hài hòa.

Điều hậu

Nguyên lý chọn dụng thần nhằm cân bằng nhiệt độ cho lá số sinh vào mùa quá nóng hoặc quá lạnh. Lá số sinh mùa hè oi bức cần Thủy làm mát, còn sinh mùa đông lạnh giá cần Hỏa sưởi ấm để kích hoạt sinh khí.

Thông quan

Phương pháp chọn dụng thần đứng giữa làm cầu nối giải hòa khi hai ngũ hành trong lá số xung đột dữ dội. Ví dụ khi Thủy và Hỏa đối đầu gay gắt, ngũ hành Mộc sẽ đóng vai trò thông quan giúp dòng khí luân chuyển êm dịu.

Tòng cách

Trường hợp ngoại cách đặc thù khi Nhật chủ quá yếu và một hành khác chiếm ưu thế áp đảo hoàn toàn. Bản mệnh lúc này không cần sinh trợ mà buộc phải thuận theo chính hành áp đảo đó để tìm kiếm sự ổn định.

Chuyên vượng cách

Dạng ngoại cách hiếm gặp khi Nhật chủ cực mạnh và năng lượng của bản mệnh cùng Ấn chiếm tỷ trọng áp đảo. Lá số này cần tiếp tục phát huy thế vượng của hành bản mệnh chứ không dùng phương pháp ức chế thông thường.

Cách cục

Khuôn mẫu vận hành tổng thể của lá số, thường xác định dựa trên tàng can của chi tháng thấu lên các trụ. Cách cục giúp nhận diện xu hướng năng lực, phong cách làm việc và định hình con đường phát triển công danh của đương số.

Thập thần

Hệ thống mười thần phản ánh mối quan hệ sinh khắc giữa Nhật chủ với các can chi khác trên lá số. Mười thần này đại diện cho các mặt nhân sinh như sự nghiệp, tiền tài, trí tuệ, bạn bè và người thân trong gia đình.

Tỷ Kiên

Thập thần có cùng ngũ hành và cùng âm dương với Nhật chủ, biểu trưng cho đồng nghiệp, bạn bè và anh chị em. Tỷ Kiên mang tính chất tự lập, kiên định, thích tự lực cánh sinh nhưng đôi khi thiếu tính linh hoạt trong hợp tác.

Kiếp Tài

Thập thần cùng ngũ hành nhưng khác dấu âm dương với Nhật chủ, đại diện cho đối thủ cạnh tranh hoặc sự san sẻ tài chính. Kiếp Tài tạo nên tính cách quyết đoán, dám nghĩ dám làm nhưng cần thận trọng tránh đầu tư bốc đồng, rủi ro.

Thực Thần

Thập thần do Nhật chủ sinh ra cùng dấu âm dương, tượng trưng cho phúc lộc, sự sáng tạo, khiếu thưởng thức và tính cách điềm đạm. Người có Thực Thần mạnh thường chu đáo, thích nghiên cứu chuyên môn và tận hưởng niềm vui cuộc sống gia đình.

Thương Quan

Thập thần do Nhật chủ sinh ra khác dấu âm dương, biểu thị cho sự đột phá, tài năng biểu đạt và tư duy phản biện. Thương Quan mang lại sự thông minh sắc sảo nhưng dễ vướng thị phi công sở nếu quá thẳng thắn, bảo thủ.

Chính Tài

Thập thần bị Nhật chủ khắc khác dấu âm dương, tượng trưng cho thu nhập ổn định từ công sức lao động chân chính và tiền lương. Đây là biểu hiện của đức tính tiết kiệm, cẩn trọng trong tài chính và tinh thần trách nhiệm gia đình.

Thiên Tài

Thập thần bị Nhật chủ khắc cùng dấu âm dương, đại diện cho nguồn thu ngoài luồng, cơ hội kinh doanh linh hoạt hoặc các khoản đầu tư. Thiên Tài tạo nên sự nhạy bén thương trường, hào phóng với bạn bè nhưng tài chính dễ dao động thất thường.

Chính Quan

Thập thần khắc Nhật chủ khác dấu âm dương, đại diện cho kỷ luật, pháp luật, uy tín cá nhân và đường công danh chính quy. Người có Chính Quan sáng rõ thường sống chuẩn mực, có trách nhiệm với tập thể và coi trọng chữ tín trong làm ăn.

Thất Sát

Thập thần khắc Nhật chủ cùng dấu âm dương, còn gọi là Thiên Quan, tượng trưng cho áp lực, thách thức, quyền lực và tính cạnh tranh. Thất Sát rèn luyện bản lĩnh kiên cường, dám đương đầu hiểm nguy nhưng cần Thực Thần hoặc Ấn hóa giải bớt.

Chính Ấn

Thập thần sinh ra Nhật chủ khác dấu âm dương, đại diện cho học vấn, danh dự, lòng từ ái và sự bảo bọc của mẹ hiền. Người mang Chính Ấn chuộng tri thức, sống bao dung, dễ nhận được sự tín nhiệm từ cấp trên và quý nhân.

Thiên Ấn

Thập thần sinh ra Nhật chủ cùng dấu âm dương, còn gọi là Kiêu Ấn, biểu trưng cho trực giác nhạy bén, nghệ thuật và tư duy độc lập. Thiên Ấn thích hợp với các lĩnh vực sáng tạo, triết học hoặc nghiên cứu chuyên sâu nhưng sống hơi khép kín.

Trường sinh

Vòng mười hai giai đoạn mô tả chu kỳ biến chuyển khí của can qua các địa chi, từ lúc phôi thai đến khi cực thịnh rồi suy tàn. Các trạng thái như Lâm Quan, Đế Vượng hay Mộ, Tuyệt phản ánh mức độ sung mãn hay lắng đọng của năng lượng.

Nạp âm

Hệ thống ngũ hành gắn với từng cặp can chi dựa trên thanh âm cổ truyền, như Hải Trung Kim hay Lư Trung Hỏa. Nạp âm thường dùng trong phong tục dân gian nhưng Bát tự học chỉ coi là yếu tố phụ, ưu tiên phân tích ngũ hành gốc.

Không vong

Hiện tượng hai địa chi bị khuyết thiếu trong mỗi tuần giáp gồm mười can kết hợp mười hai chi. Chi rơi vào Không vong biểu thị sự giảm sút lực lượng, có xu hướng nghiêng về giá trị tinh thần hơn là vật chất thực dụng đời thường.

Mệnh cung

Điểm quy chiếu phụ xác định dựa vào tháng sinh và giờ sinh, dùng để bổ trợ nhìn nhận tính cách tổng quan của đương số. Trong phương pháp luận Bát tự chính thống, Mệnh cung chỉ mang tính chất tham khảo, không làm thay đổi dụng thần cốt lõi.

Thai nguyên

Trụ biểu thị thời điểm hoài thai trước khi sinh, tính từ can chi của trụ tháng tiến thêm một can và ba chi. Thai nguyên giúp người luận Bát tự cân nhắc thêm về tư chất bẩm sinh, bổ khuyết cho bức tranh bốn trụ chính.

Đại vận

Thời kỳ vận hạn kéo dài mười năm, được thiết lập từ trụ tháng sinh để phản ánh môi trường biến đổi theo từng chặng đường đời. Đại vận tương tác mạnh mẽ với bốn trụ gốc, kích hoạt cơ hội thăng tiến hoặc mang lại bài học tài chính.

Lưu niên

Can chi của từng năm cụ thể theo lịch tiết khí, bắt đầu từ thời điểm Lập Xuân chứ không tính theo mồng một Tết. Lưu niên tác động trực tiếp lên đại vận và bản mệnh, tạo ra những biến chuyển cụ thể trong đời sống hàng năm.

Khởi vận

Độ tuổi chính thức bước vào đại vận đầu tiên trong cuộc đời, tính dựa trên khoảng cách ngày sinh đến tiết khí gần nhất. Thời điểm khởi vận có thể từ 0 đến 10 tuổi, đánh dấu cột mốc năng lượng cá nhân bắt đầu chịu ảnh hưởng từ đại vận.

Thuận vận và nghịch vận

Quy tắc sắp xếp chiều đi của đại vận dựa trên giới tính và can năm sinh là âm hay dương. Nam can dương và nữ can âm đi theo chiều thuận, ngược lại đi theo chiều nghịch, tạo nên các chặng đường phát triển đời người khác nhau.

Ngũ hợp thiên can

Năm cặp can tương hợp gồm Giáp Kỷ, Ất Canh, Bính Tân, Đinh Nhâm, Mậu Quý, biểu thị sự hòa hợp, liên kết trong công việc và quan hệ. Hợp không đồng nghĩa với biến hóa hoàn toàn, mà phụ thuộc vào sự ủng hộ của lệnh tháng.

Lục hợp địa chi

Sáu cặp địa chi kết đôi hài hòa gồm Tý Sửu, Dần Hợi, Mão Tuất, Thìn Dậu, Tị Thân, Ngọ Mùi. Lục hợp mang tính gắn kết êm đẹp, hỗ trợ hợp tác kinh doanh làm ăn hoặc tạo sự hòa thuận trong các mối quan hệ gia đình.

Tam hợp cục

Sự kết hợp hoàn chỉnh của ba địa chi tạo nên thế liên minh ngũ hành vững mạnh như Thân Tý Thìn hóa Thủy. Tam hợp cục biểu thị sức mạnh tập thể lớn, đem lại sự đồng thuận cao trong công việc hoặc kế hoạch chung dài hạn.

Bán hợp

Tình trạng lá số chỉ có hai trong ba chi của bộ tam hợp, như Thân Tý hoặc Tý Thìn trong cục Thủy. Năng lượng bán hợp yếu hơn tam hợp hoàn chỉnh nhưng vẫn tạo ra xu hướng gắn kết và thúc đẩy ngũ hành đó tăng thêm sức mạnh.

Tam hội phương

Tập hợp đủ ba địa chi cùng chung một phương hướng như Dần Mão Thìn tạo thành phương Đông mộc vượng vô cùng mạnh mẽ. Tam hội gom trọn năng lượng của cả mùa, có sức chi phối ngũ hành vượt trội hơn cả liên minh tam hợp cục thông thường.

Lục xung

Sáu cặp địa chi đối kháng trực diện gồm Tý Ngọ, Sửu Mùi, Dần Thân, Mão Dậu, Thìn Tuất, Tị Hợi. Xung tạo ra biến động mạnh mẽ, thay đổi chỗ ở, chuyển đổi công việc hoặc mâu thuẫn quan điểm cần sự bình tĩnh để tháo gỡ.

Lục hại

Sáu cặp địa chi ngầm cản trở nhau như Tý Mùi, Dần Tị hay Thân Hợi, gây ra sự bất đồng hoặc hiểu lầm khó chịu. Lục hại không bộc phát dữ dội như lục xung nhưng khiến các bên dễ cảm thấy bằng mặt mà không bằng lòng.

Tam hình

Mối quan hệ phức tạp giữa ba chi như Dần Tị Thân hoặc Sửu Tuất Mùi, biểu thị sự căng thẳng nội tại và áp lực tâm lý. Trong đời sống thực tế, tam hình nhắc nhở đương số cẩn trọng giấy tờ pháp lý và kiềm chế nóng nảy.

Tự hình

Trạng thái khi các địa chi Thìn, Ngọ, Dậu, Hợi gặp lại chính mình, tạo nên sự dằn vặt hoặc tự gây áp lực cho bản thân. Người có tự hình thường suy nghĩ nhiều, đòi hỏi sự hoàn hảo quá mức dẫn đến mệt mỏi trong các quyết định cá nhân.

Lục phá

Sáu cặp địa chi gây xáo trộn ngầm như Tý Dậu hay Ngọ Mão, phản ánh sự bào mòn từ từ trong các mối liên kết. Lục phá thường cảnh báo việc thiếu nhất quán trong kế hoạch làm ăn hoặc những hao hụt tài chính vụn vặt không đáng có.

Phục ngâm

Trường hợp can chi của đại vận hoặc năm trùng khớp hoàn toàn với một trụ trên lá số gốc, đặc biệt là trụ ngày. Hiện tượng này báo hiệu sự lặp lại của hoàn cảnh cũ, đòi hỏi bản mệnh phải kiên nhẫn nhìn nhận lại định hướng bản thân.

Thiên khắc địa xung

Cặp can chi vừa tương khắc ở can vừa tương xung ở chi, tạo nên biến động đồng thời cả bên ngoài lẫn bên trong. Đây là giai đoạn nhiều xáo trộn, đòi hỏi người xem Bát tự phải vững vàng tâm lý và hạn chế mạo hiểm đầu tư.

Thần sát

Các tinh tú mang ý nghĩa biểu trưng phụ trợ được tra cứu từ thiên can hoặc địa chi, như Hoa Cái, Dịch Mã hay Đào Hoa. Thần sát giúp phác họa thêm màu sắc tính cách nhưng phải luôn xếp sau thập thần và dụng thần khi luận giải.

Dương Nhận

Ngôi sao đại diện cho khí thế cực vượng của can ngày dương tại đất Đế Vượng, như Giáp gặp Mão hay Bính gặp Ngọ. Dương Nhận tôi luyện lòng dũng cảm, sự kiên cường vượt khó nhưng cũng cảnh báo nguy cơ độc đoán nếu thiếu sự kiềm chế.

Thiên Ất Quý Nhân

Thần sát cát lành tra theo can ngày, biểu thị cho sự tương trợ kịp thời từ những người xung quanh trong lúc ngặt nghèo. Thiên Ất Quý Nhân giúp đương số bình tâm hơn, dễ tìm ra giải pháp và nhận lời khuyên đúng đắn từ đối tác, bạn bè.

Tiết khí

Hệ thống hai mươi tư mốc phân chia thời tiết theo quỹ đạo chuyển động của mặt trời, dùng làm căn cứ tính tháng Bát tự. Tháng trong Bát tự không bắt đầu vào mùng một âm lịch mà chuyển đổi chính xác tại thời khắc giao hòa của từng tiết.

Lập Xuân

Thời điểm khởi đầu năm mới của Bát tự, thường diễn ra vào khoảng ngày 3 đến ngày 5 tháng 2 dương lịch. Toàn bộ trụ năm của lá số thay đổi tại mốc Lập Xuân này, hoàn toàn không phụ thuộc vào Tết Nguyên Đán theo âm lịch thông thường.

Hỏi đáp